X
تبلیغات
ساز سنتور

ساز سنتور

مکتب پایور


فارغ التحصيل شدن از مكتب استاد پايور مستلزم گذراندن چهار دوره‌ي مشخص است . براي كل دوره ، 9 كتاب در نظر گرفته شده است و در هر دوره ، يك يا چند كتاب بايد آموخته شود . جالب است بدانيد كه از ده‌ها هزار نفري كه اين دوره‌ها را آغاز كرده‌اند شايد تعداد انگشت شماري توانسته‌اند تا آخر دوره‌ها را طي كنند و اين حاكي از شرايط سختي است كه براي ورود به دوره‌ي عالي سنتور در نظر گرفته شده است . با هم نگاهي به اين چهار دوره مي‌اندازيم:

1-دوره‌ي مقدماتي يا آمادگي.در اين دوره هنرجو بايد كتاب دستور سنتور را بياموزد . دستور سنتور از سه قسمت مشخص تشكيل شده است . در ابتدا بخشي كوتاه به آموزش نت‌ها و كشش‌هاي آن‌ها اختصاص داده شده است . اين بخش با تمرين‌هاي ساده‌ي مضراب‌زدن (روي ميز) و آموزش محل نت‌ها روي سنتور به اتمام مي‌رسد . بخش دوم كه بدنه‌ي اصلي كتاب را تشكيل مي‌دهد ، از يك سري تمرين‌هاي ساده‌ي مضراب شروع و با چهار مضراب‌هاي ساده ، آهنگ‌هاي محلي و تصنيف‌ها و رنگ‌هاي قديمي دنبال مي‌شود . تمام اين قطعات ، با دقت بسيار ساده‌نويسي شده‌اند و از به كار بردن نت‌هاي زينت و ريز در آن‌ها پرهيز شده است . بخش سوم شامل وَرز آهنگ‌ها (اتودها)ي بسياري است كه هنرجو را براي آغاز دوره‌ي بعد كه رديف است ، آماده مي‌كند . مدت زماني كه براي اتمام دستور سنتور در نظر گرفته شده ، حدود 6 ماه است .

2-دوره‌ي ابتدايي.در اين دوره هنرجو به فراگيري كتاب دوره‌ي ابتدايي (اثر استاد پايور) مي‌پردازد . اين كتاب كه رديفي مختصر و مفيد به شمار مي‌رود ، در عين سادگي ، هنرجو را با اصول كلي نوازندگي رديف و تكنيك‌هاي مهم سنتور آشنا مي‌كند ؛ به گونه‌اي كه پس از اتمام آن ، درك و فهم رديف استاد صبا براي هنرجو با سهولت بيش‌تري انجام مي‌پذيرد . دوره‌ي ابتدايي شامل پنج دستگاه و پنج آواز است كه تنها دو دستگاه نوا و راست پنج‌گاه در آن به چشم نمي‌خورد . از سوي ديگر ، استاد به نگرش گوشه‌هاي مهم‌تر دستگاه‌ها و آوازها بسنده كرده ، تا هنرجو بتواند در اسرع وقت به دوره‌ي بعد كه در نوع خود كامل‌تر و پيشرفته‌تر است ، ارتقا پيدا كند . از ويژگي‌هاي اين دوره مي‌توان به وجود مقدمه ، رنگ و چهار مضراب‌هاي متنوع براي تقويت دانسته‌ها و قدرت نوازندگي هنرجويان اشاره كرد . زمان در نظر گرفته شده براي يادگيري اين دوره حدود 2 سال است.

3-دوره‌ي متوسطه.اين دوره كه از ديگر دوره‌هاي آموزش سنتور مفصل‌تر است ، شامل دو مرحله‌ي جزئي‌تر است :

الف. در مرحله اول ، هنر جو رديف استاد صبا را براي سنتور مي‌آموزد . اين رديف اولين كتابي است كه به طور اختصاصي براي ساز سنتور به چاپ رسيده و شامل هفت دستگاه موسيقي ايراني و پنج آواز فرعي آن است . رديف استاد صبا در نوع خود بي‌نظير است و ذوق سرشار و ابتكارهاي بديع استاد را در جاي جاي خود مي‌نماياند . همراه اين رديف ، به هنرجويان پيش درآمدها و رنگ‌هاي راست كوك از كتاب مجموعه‌ي پيش درآمدها و رنگ‌هاي استاد پايور تدريس مي‌شود تا كمبود نسبي قطعات ضربي رديف تا حدي جبران شود . گذراندن اين مرحله دو سال و نيم به طول مي‌انجامد.

ب. در مرحله دوم ، سه كتاب كه در بردارنده‌ي قطعات ضربي استاد پايور است ، با هم به هنرجو تدريس مي‌شود . اين كتاب‌ها شامل كتاب سي قطعه چهار مضراب براي سنتور ، قطعات موسيقي مجلسي براي سنتور و هشت آهنگ براي سنتور است . چهار مضراب‌ها و قطعات بسيار متنوع اين كتاب‌ها ، مهارت‌هاي نوازندگي هنرجو را تا حد اعلا بالا مي‌برد و به جرأت مي‌توان گفت كسي كه به خوبي از عهده‌ي نواختن چهار مضراب‌هاي سي قطعه برآيد ،‌ تقريباً هر قطعه‌اي را كه براي سنتور نوشته شود ، به راحتي مي‌تواند اجرا كند . زماني كه براي آموختن اين سه كتاب در نظر گرفته شده ، حدود سه سال است .

4-دوره عالي.دشوارترين و در عين حال زيباترين دوره‌ي آموزش سنتور همين دوره‌ي عالي است . بدنه‌ي اصلي اين دوره را رديف چپ كوك استاد پايور تشكيل مي‌دهد ؛ رديفي كه عميق‌ترين مفاهيم رديفي و دشوارترين تكنيك‌هاي نوازندگي سنتور را در بر مي‌گيرد ؛ رديفي كه در عين اصالت ، حاكي از نگرش عميق و نكته بينانه‌ي استاد به رديف‌هاي پيشينيان است . چهار مضراب‌هاي رديف چپ كوك در عالي‌ترين سطوح زيبايي شناختي و مهارت ، ساخته و پرداخته شده‌اند . بديهي است كه كوك خاص به كار رفته در اين رديف (چپ كوك) افق‌هاي بسياري را در اجراي دستگاه‌ها و آوازهاي مختلف گشوده است . در هر صورت هنرجوياني كه دوره‌ي متوسطه را به اتمام رسانده‌اند ، اگر آمادگي لازم را براي اجراي رديف چپ كوك احراز نكرده باشند ، رديف استاد صبا را در چپ كوك مي‌نوازند تا با مختصات اين كوك بيش‌تر آشنا شوند . پس از آن ، رديف چپ كوك به همراه پيش درآمدها و رنگ‌هاي چپ كوك تدريس مي‌شود و در پايان رنگ شهرآشوب شور كه توسط استاد پايور براي سنتور تنظيم شده است ، آموزش داده مي‌شود . دوره‌ي عالي در مجموع چيزي حدود سه سال تمام به طول مي‌انجامد.

با يك حساب سرانگشتي مشخص مي‌شود كه گذراندن چهار دوره‌ي خاص مكتب استاد پايور ، در حدود ده سال تمام طول مي‌كشد و اين در حالي است كه به گفته‌ي خود ايشان تخمين‌هاي ذكر شده ، متناسب با پيشرفت يك هنرجوي بسيار باهوش و كوشا در زمينه‌ي موسيقي ايراني در نظر گرفته شده است . چه بسا شاگرداني كه بعد از ده سال نوازندگي هنوز به دوره‌ي عالي سنتور راه پيدا نكرده‌اند . جالب اين‌جاست كه توالي دوره‌ها چنان منطقي و پشت سر هم است كه با دانستن دوره‌اي كه يك هنرجو در آن به سر مي‌برد ، مي‌توان بر آورد نسبتاً خوبي از مهارت‌ها و دانش او در زمينه‌ي موسيقي ايراني به عمل آورد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۳/۳/۱۳۸۹ساعت ۱۶:۱۲ توسط اردلان ساجدی دسته : نظر(3)

پایور


سنتور بدون شك يكي از متداول‌ترين سازهايي است كه هنر دوستان به آن گرايش پيدا مي‌كنند و بدون اغراق اكثريت قريب به اتفاق آن‌هايي كه نواختن اين ساز را شروع مي‌كنند ، اولين درس‌ها را از كتابي به نام دستور سنتور مي‌آموزند . دستور سنتور كه شايد از پرفروش‌ترين كتاب‌هاي موسيقي ايراني باشد ، در سال 1340 به چاپ رسيد و تاكنون شايد حدود يكصد هزار نسخه از آن مورد استفاده‌ي هنرجويان سنتور قرار گرفته است . اين كتاب ساخته‌ي ذهن استادي است كه حدود چهل سال پيش ، دورانديشي خاص او نظر بر افق‌هاي دوردست داشت و مي‌ديد كه چگونه بايد مكتبي استوار را در آموزش ساز سنتور بنا نهد . اين چنين بود كه استاد فرامرز پايور مكتب خود را پي‌ريزي كرد.

سال‌ها پيش تنها كتاب ويژه‌ي ساز سنتور ، رديف استاد صبا بود . طبيعي است كه براي يك هنرجو ، آغاز كردن نوازندگي با رديف استاد صبا كار آساني نيست ، زيرا ريزه‌ كاري‌ها و عمق مطالب در حدي است كه هنرجوي تازه‌كار از درك و اجراي بسياري از آن‌ها عاجز مي‌ماند و منطقي نيست كه نوازندگي با مطلبي سخت آغاز شود . به نظر مي‌رسد ايده‌ي اوليه‌ي استاد پايور در تهيه و تنظيم كتاب‌هاي آموزشي متعدد ، اين بوده است كه توالي مطالب چاپ شده و قابل اجرا براي هنرجويان ، از آسان به مشكل و از ساده به پيچيده باشد . منظور از اشاره به جنبه‌هاي تاريخي قضيه ، اين است كه بتوان به ريشه‌هاي اصلي و منطقي اطلاق لفظ «مكتب» به شيوه‌ي آموزشي استاد پايور دست يافت . ذكر چند نمونه براي روشن شدن قضيه لازم است:

- استاد پايور دقت خاصي در مشخص كردن جايگاه هر يك از كتاب‌هاي آموزشي خود دارند و به عبارت ديگر ، شايد انگيزه‌ي چاپ بيش‌تر كتاب‌هاي ايشان ايجاد پله‌هاي ساخته‌نشده‌ي نردبان پيشرفت براي هنرجويان اين رشته از موسيقي است . براي استادي كه رديفي چون رديف چپ‌كوك را نگاشته است ، انگيزه‌ي چاپ دوره‌ي ابتدايي صرفاً مي‌تواند پركردن خلأ آموزشي ميان دستور سنتور و رديف استاد صبا باشد . اين دقت نظر شايد از مهم‌ترين دلايل رواج اين مكتب است .

- استاد پايور دقت خاصي در اداره‌ي كلاس‌ها و پيشرفت مستمر شاگردان خود داشته و استاداني نيز تربيت كرده‌اند كه بتوانند كتاب‌هاي اين مكتب را در اقصي نقاط كشور ، با بهترين و درست‌ترين شيوه‌ي ممكن ترويج دهند . اين سياست نيز در همه گير شدن شيوه‌ي آموزشي ايشان و مكتبي بودن نوع كار دخيل بوده است .

- استاد پايور بسياري از آثار خود را در قالبي منظم و هدف‌دار به چاپ رسانده و از آن‌ها براي آموزش هنرمندان زبده سود جسته است . آموزش از روي نت همواره دقت كار را بالا مي‌برد و باعث مي‌شود تقريباً هر كسي بتواند با اطمينان ، قطعه‌ي مورد نظر خود را بيابد و اجرا نمايد .

- فراموش نشود كه واژه‌هاي مكتب و سبك با يك‌ديگر تفاوت اصولي دارند و تصور نشود كه مكتب استاد پايور همان سبك ايشان است . مكتب بيش‌تر در مورد شيوه‌هاي آموزشي ، و سبك بيش‌تر در مورد شيوه‌هاي نوازندگي و آهنگ‌سازي يك استاد به كار مي‌رود . استاد پايور در نوازندگي و آهنگ‌سازي موسيقي ايراني نيز صاحب سبك هستند كه اميدواريم در مقاله‌اي ديگر به آن بپردازيم . در مقاله‌ي حاضر نگارنده كوشيده است صرفاً به معرفي مكتب ايشان بپردازد .

- واژه‌ي مكتب از اين جهت به كار رفته است كه شيوه‌ي آموزشي استاد پايور در مقياسي بسيار وسيع‌تر از كلاس شخصي ايشان استفاده مي‌شود . اين شيوه ، كفايت خود را اثبات كرده و هنرجو تقريباً با اطمينان مي‌داند كه وارد عرصه‌اي جدي شده است ؛ عرصه‌اي كه شايد در بهترين حالت ، به انجام رساندن آن چيزي حدود ده سال طول بكشد ؛ عرصه‌اي كه با دقت طراحي شده و هر جا كه استاد از ادامه دادن مسير باز بماند ، استادي ديگر در دسترس و قابل مراجعه است . به عقيده نگارنده ، مكتب استاد پايور در نوازندگي سنتور ، نيازمند شرح و بسط و موشكافي است و بايد جزئيات آن براي تمام هنرجويان و هنرآموزان سنتور مشخص شود . براي اين منظور ، از مشاهدات و برداشت‌هاي شخصي خود ، از زمان ورود به اين مكتب تا لحظه‌ي فارغ‌التحصيل شدن از آن ، استفاده برده‌ام . با اين كه آموخته‌هاي دوران تحصيل نگارنده به مدت ده سال (از سال 1363 تا 1373) در اين مكتب مي‌تواند گوياي بسياري از جزئيات آموزش در اين مكتب باشد ، اما نبايد از نظر دور داشت كه نظرات ديگر شاگردان اين مكتب نيز مسلماً در تكميل و تأييد گفتار زير نقشي بسزا خواهد داشت.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۳/۳/۱۳۸۹ساعت ۱۶:۱۰ توسط اردلان ساجدی دسته : نظر(0)

سنتور کروماتیک و سنتور کروماتیک بم

به منظور تکمیل فواصل کروماتیک بین اصوات و نیز به قصد تأمین اصوات بم، در حدود بیست سال اخیر دو نوع سنتور با تعداد زیادتر خرک ساخته شده‌اند. سنتور کروماتیک با همان میدان صدای سنتور معمولی ولی دارای خرک‌ها و اصوات کروماتیک بیشتر است. میدان صدای سنتور کروماتیک بم یک فاصله پنجم بم‌تر از سنتور کروماتیک است و وسعت آن سه اکتاو و نیم است. در دو نوع سنتور کروماتیک، هر صوت توسط سه رشته سیم هم‌کوک حاصل می‌شود. به عبارت دیگر روی هر خرک سه سیم تکیه کرده‌است. از هر دو سنتور کروماتیک و کروماتیک بم در حال حاضر تنها استفاده‌های هم‌نوازی می‌شود.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۳/۳/۱۳۸۹ساعت ۱۶:۰۹ توسط اردلان ساجدی دسته : نظر(0)

چرا سنتور سل کوک ؟

حال ببینیم یک هنرجو با خرید یک سنتور سی کوک در چه شرایطی قرار خواهد گرفت ابتدا از لحاظ ابعاد: طول سنتورهای سی کوک حدوداً ده سانت و عرض آن یک یا حداکثر دو سانت کمتر از سنتورهای سل کوک است و این اندازه کاملاً مناسب با میزهای جدیدی است که سطح آنها کوچکتر شده (تقریبا نصف میزهای قدیمی). بنابراین ابعادِ یک سنتور سی کوک با جعبه فقط "کمی" بزرگتر از ویلن (با جعبه) خواهد بود. (ویلن هایی که جعبه ی آنها مستطیل شکل است). دوم از لحاظ وزن: طبیعی است وزن سنتورهای سی کوک با توجه به اینکه ابعاد آن نیز کوچکتر است نسبت به سنتورهای سل کوک کمتر است (تقریباً بیش از یک سوم) یعنی وزن سنتور سی کوک تقریباً دو سومِ سنتور سل کوک است. در مورد وزن جعبه های سنتور اینکه اخیرا (بیش از یک سال) جعبه هایی با جنس جعبه های ویلن های چینی تولید می شود که از مشخصه های آن مقاومت قابل قبول و وزن کمتر نسبت به جعبه های قدیمی است (حدوداً نصف). بدین ترتیب وزن جعبه های جدید سنتورهای سی کوک تقریباً یک چهارم یا یک پنجم وزن جعبه های سنتور های سل کوک قدیمیست. سوم از نظر جاگیر بودن آن: معضل اکثر خانه های امروزی بحث "جا" است. درست است که ابعاد سنتور سی کوک با جعبه نسبت به سنتور سل کوک با جعبه حدوداً فقط یک سوم کوچکتر است اما به هر حال وقتی سنتور سل کوک با شرایط گفته شده به درد یک هنرجو نمی خورد سنتور کوچکتر ارجح است. چهارم از لحاظ شرایط تمرین: با توجه به ابعاد کوچکتر سنتورهای سی کوک هنرجویانی که برای خرید میز سنتور دست دست می کنند یا برای آنهایی که جای کافی یا مناسبی برای گذاشتن میز سنتور ندارند ابعاد و وزن این سنتور امکان این را به هنرجویان می دهد که از هر میزی از میان میزهای داخل منزل که ارتفاع آن حدودا مناسب باشد بتوانند استفاده کنند بدون اینکه نگران تحمل میز برای وزن سنتور باشند و با توجه به وزن کم آن سنتور را بر روی چیزهایی مشابه میز نیز می توان گذاشت. (البته توصیه نمی شود) پنجم از لحاظ حمل و نقل: از آنجایی که هنرجویان تازه کار بیشتر محتاج این هستند که سنتور را برای موارد مختلف به کلاس نزد استاد ببرند لذا سنتور سی کوک که ابعادی کوچکتر و وزنی حدود نصف سنتور سل کوک را دارد (با جعبه) حمل آن برای همه، به ویژه هنرجویان نوجوان و جوان که با علاقه شروع به یادگیری نموده اند به مراتب راحت تر خواهد بود و با نظر به اینکه جعبه های جدیدِ سبُک، شامل بندی برای به دوش انداختن هستند این سنتور را به راحتی می توان به دوش انداخت و با وسایل نقلیه ی عمومی ساز را حمل کرد. ششم از نظر صدا: تجربه نشان داده که معمولاٌ سنتورهای لا کوک و سی کوک در قیاسی عادلانه صدای بهتری از سنتورهای سل کوک دارند. در ضمن سنتورهای سی کوک به علت کوچکتر بودن جعبه ی رِزُنانس ساز، خروجیِ صدای آنها کمی کمتر از سنتورهای سل کوک است و نسبت به اینکه اکثر خانه های امروزی، کوچک و دیوارها نازک و به آسانی ساریِ صدا هستند بنابراین هنرجویان با راحتیِ بیشتری در ساعات مختلف روز قادر به تمرین هستند بدون اینکه مزاحمت زیادی از لحاظ صدا برای خانواده و همسایگان خود ایجاد کنند. (اگر نمدِ مضراب آنها نیز کلفت باشد با نواختن بر روی سنتور سی کوک صدایی کاملا مطلوب و کنترل شده خواهند شنید که بُرد صدای آن نهایتا تا یک اتاق کناری خواهد بود.) هفتم از لحاظ قیمت: از آنجایی که یکی از اهداف ساخت سازهای مشقی پایین نگه داشتن قیمت است، چون برای ساخت سنتورهای سی کوک و جعبه های آنها مقدار کمتری مواد بکار می رود در نتیجه قیمت تمام شده برای این سنتورها نسبت به سنتورهای سل کوک کمتر خواهد بود و پایینتر آمدن قیمت آن باعث می شود آن دسته از کسانی که بسیار علاقه مند هستند تعلیم این ساز را شروع کنند و از لحاظ مالی در وضعیت مناسبی نیستند هم، بتوانند با پرداخت مبلغ مناسبی دارای یک سنتور مناسب شوند. با نظر به مطالب فوق و قسمتهای پیشین به عنوان یک آموزگار که بیش از ده سال به طور جدی مشغول تدریس بوده ام و تجربه ای مختصر دارم و تا حدودی با مسائل و مشکلات هنرجویان آشنا هستم به سازندگان ساز سنتور پیشنهاد می کنم به جای تولید سنتور های سل کوک که برای مبتدیان می سازند و چون هدف پایین نگه داشتن قیمت است که بی کیفیتی را متعاقباً به همراه دارد و همچنین سنگین و جاگیر بودن آن که فقط اسباب زحمت را فراهم می کند اقدام به ساخت سنتورهای سی کوک کنند که حداقل مشکلات جانبی آنرا کمتر کنند و اینکه احیاناً این مشکلات باعث زدگی هنرجویان از ادامه ی تعلیم نشود.
+ نوشته شده در ۱۳/۳/۱۳۸۹ساعت ۱۶:۰۸ توسط اردلان ساجدی دسته : نظر(0)

شناخت سنتور


ساز سنتور پیشتر با ۱۲ وتر سیم بم و ۱۲ وتر سیم زیر ساخته می‌شد و سنتور ۱۲ خرکی نامیده می‌شد. امروزه سنتور ۱۰ خرک و سنتور ۱۱ خرک و سنتور «لا کوک» نیز ساخته می‌شود. سنتور ۱۱ خرک، سنتور چپ کوک نامیده می‌شود. در واقع هر خرکی که به سنتور اضافه می‌شود صدای ساز یک پرده بم‌تر می‌گردد. سنتور ۹ خرک رایج‌ترین نوع سنتور است که سنتور «سُل کوک» نامیده می‌شود و نت‌های ردیف بر اساس آن نوشته شده‌اند. در سنتور ۹ خرک، چنانچه بر اساس راست کوک تنظیم شود، به ترتیب سیم‌ها از پایین بر مبنای می-فا-سل کوک می‌شوند و برای اجرای گروهی و ارکستر مناسب است.

ساز سنتور برای استفاده در ارکستر دارای نقایصی است که برای رفع آنها چندی است دو نوع سنتور یکی کروماتیک با افزایش ۷ خرک به خرک‌های معمولی و دیگری سنتور باس با صدای بم ساخته شده‌اند


ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۳/۳/۱۳۸۹ساعت ۱۶:۰۲ توسط اردلان ساجدی دسته : نظر(0)